كه نه در آنجا بخوريم و نه بياشاميم و نه مقاربت جنسى داشته باشيم پس چه خوشى و سعادتى براى ما خواهد بود ؟ كسى كه اين را مىگويد لازم است آگاهانده شود و به او گفته شود : اى بيچاره ! احتمال بده كه حالى كه فرشتگان و ما فوق فرشتگان ( انسان كامل ) دارند به درجاتى خوب‌تر و راحت‌تر و بهجت آميزتر بوده باشد از حال چارپايان ، بلكه چگونه ممكن است كه بين اينها نسبت درستى فرض كنيم ؟ ! شرح : اين قسمت نتيجه‌اى است كه از آنچه گذشت استفاده مىشود . در گذشته ثابت شد كه لذات ، منحصر به لذات حسى كه ما به الاشتراك حيوان و انسان است نيست ، لذات باطنى و بالاترين آنها يعنى لذات عقلى به درجاتى قوىتر است . بنابراين به كسانى كه در موضوع لذات معنوى و معاد روحانى اشكال كرده‌اند و گفته‌اند اگر در آن جهان لذت حسّى و جسمانى نباشد ديگر سعادت و لذتى براى بشر نخواهد بود ، در جواب بايد گفت : اين اشكال بسيار اشكال بىاساسى است . شما گمان كرده‌ايد كه عالىترين لذات و بزرگ‌ترين بهجتها همان است كه چارپايان از خوردن و آشاميدن و امور جنسى و غير اينها مىبرند و اگر اينها نباشد ديگر لذتى نخواهد بود . خير ، چنين نيست ، قطعاً لذات معنوى كه فرشتگان و انسانهاى كامل مىبرند با اين لذات آميخته به انواع نقائص و كدورت طرف مقايسه نيست بلكه بايد گفت آنچه لذت و سعادت و جمال در عالم طبيعت و ماده هست پرتوى است از آنچه در جهان ديگر است و نمونهء ناقصى از آنهاست . باده دردآلودتان مجنون كند * گر شود صافى ندانم چون كند صدرالمتألّهين در مبحث « مثل افلاطونى » اسفار مىگويد : « ألا ترى ان آثار انواره التى فى عالم الملك ، و تنزلت عن مراتبها الروحانية العقلية ، و لاحت فى صور جزئياتها ، و اتسمت بالحسن و اللطافة و الغنج و الدلال ، مع انها ضعفت بصحبة الظلمة الجسمية و تكثفت بالكثافة المادية بعد نقائها و صفائها و تجردها ، كيف تدهش العقول و تحير الالباب و اصحابها ، و توقع فى الفتن و المحن طلابها ؛ فما ظنّك فى الجمال المطلق الذاتى و النور الساطع الالهى الذى فى غاية العظمة و نهاية الكبرياء و الكمال المدهش للعقول و القلوب من وراء سبعين الف حجاب نورانىّ و ظلمانىّ ، كما روى عن رسوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : انّ للّه